NTB SpecPro proses kalite mühendisliği · Bilgi yazıları

Boyalı yüzeye bir bıçakla, alt metale kadar inen küçük bir kare ağı çizilir. Sonra çizilen alana bant yapıştırılıp çekilir ve karelerden ne kadar boyanın koptuğuna bakılır. Kenarları temiz kalan bir ağ, boyanın yüzeye iyi tutunduğunu; kopan kareler ise yüzey hazırlığında ya da boyamada bir sorun olabileceğini gösterir. Bu yönteme çapraz kesim testi denir.

Test neyi gösterir, neyi göstermez?

ISO 2409 standardının tanıtım sayfasına göre bu test, boya ve vernik katmanlarının, alt yüzeye kadar dik açılı bir ağ kesildiğinde yüzeyden ayrılmaya karşı direncini değerlendirir. Sayfa, sonucun kısmen yapışmaya bağlı olduğunu ama testin tek başına bir yapışma ölçümü olmadığını, çok kalın ve desenli boyalarda da uygun olmadığını belirtiyor (kaynak aşağıda). Yani çapraz kesim hızlı bir saha kontrolüdür; sayısal yapışma değeri gerektiğinde başka yöntemler kullanılır.

Kareler neden kopar?

• Yüzey yağlı, tozlu ya da nemliyken boyanmıştır.
• Yüzey pürüzlendirmesi yetersizdir.
• Katlar arasında beklenmesi gereken süre beklenmemiş ya da çok aşılmıştır.
• Boya tam kürlenmeden test yapılmıştır.

Sahada kontrol listesi

• Test, boya tam kürlendikten sonra mı yapılıyor?
• Kesici aletin ağız aralığı kat kalınlığına uygun mu?
• Kesikler gerçekten alt metale kadar iniyor mu?
• Sonuç, fotoğrafıyla birlikte kayda geçirildi mi?
• Kopma varsa yüzey hazırlığı ve kat arası süre kayıtlarına bakıldı mı?

Terimler

• Çapraz kesim: Boyaya dik açılı çizgilerle küçük kareler çizilerek yapılan kontrol.
• Kat kalınlığı: Kurumuş boya tabakasının kalınlığı.
• Kat arası süre: Bir kat boyadan sonra diğer kata geçmeden önce beklenmesi gereken süre.
• Kürlenme: Boyanın kuruyup sertleşerek son özelliklerine ulaşması.

Sıkça sorulan sorular

Çapraz kesim parçaya zarar verir mi?
Evet, test edilen alan çizilir. Bu yüzden test çoğu zaman aynı işlemden geçen bir deneme plakasında ya da görünmeyen bir bölgede yapılır; nerede yapılacağı talimatta yazar.

Hangi bant kullanılır?
Kullanılacak bant ve uygulama şekli standartta ve firmanızın talimatında belirtilir; sonucun karşılaştırılabilir olması için hep aynı bant kullanılmalıdır.

Test kötü çıkarsa ne yapılır?
Durum kalite birimine bildirilir. Yüzey hazırlığı, ortam koşulları ve kat arası süreler incelenir; değerlendirme firmanın prosedürüne göre yapılır.

Kaynak

• ISO 2409:2020, "Paints and varnishes — Cross-cut test", tanıtım sayfası: https://www.iso.org/standard/76041.html