NTB SpecPro proses kalite mühendisliği · Bilgi yazıları

Soğuk bir prepreg rulosu poşetinden hemen çıkarılırsa, odadaki havanın nemi soğuk yüzeyde yoğuşabilir; tıpkı buzdolabından çıkan bir şişenin terlemesi gibi. Bu nem katmanların arasında kalırsa kür sonrasında kaliteyi etkileyebilir. Bu yüzden rulo, poşeti kapalıyken oda sıcaklığına gelene kadar bekletilir.

Prepreg nedir, neden dondurucuda saklanır?

Prepreg, liflerin (karbon, cam gibi) üretici tarafından önceden reçineyle emdirilmiş hâlidir. Reçine içindeki sertleştirici oda sıcaklığında da yavaş yavaş tepkimeye girer. Dondurucuda saklamak bu tepkimeyi neredeyse durdurur ve malzemenin kullanım ömrünü uzatır.

Bir malzeme üreticisinin işleme kılavuzuna göre, örneğin bir epoksi prepreg -18 °C'de saklandığında 18 aya kadar kullanılabilir durumda kalabiliyor; dondurucu dışında ise bu süre ürüne göre birkaç haftaya iniyor (kaynak aşağıda). Kesin süreler her ürünün kendi veri sayfasında yazar.

Dondurucudan çıkınca ne olur?

Rulo dondurucudan çıktığında hâlâ çok soğuktur. Poşet açılırsa, yüzey sıcaklığı odadaki havanın "çiy noktası"nın altında kaldığı sürece nem yoğuşur. Aynı kılavuz, poşet açılmadan önce malzemenin çiy noktasının üstüne çıkmasını ve çoğu rulo için bir gece beklemenin yeterli olduğunu, büyük rulolarda daha uzun sürebileceğini belirtiyor.

Sahada bunu nasıl fark edersiniz? Poşetin dışında su damlacıkları varsa ya da rulo dokunulduğunda hâlâ soğuksa, beklemek gerekir.

Açık kalma süresi neden takip edilir?

Prepreg dondurucudan her çıktığında "saati işlemeye başlar". Oda sıcaklığında geçen toplam süreye açık kalma süresi (out time) denir ve her ürün için bir üst sınırı vardır. Bu sınır aşılırsa reçinenin akışı azalabilir ve parça kalitesi düşebilir.

Bu yüzden her rulo için bir kayıt tutulur: dondurucudan çıkış ve dönüş saatleri, parti numarası, son kullanma tarihi. Bir rulonun birkaç kez dışarı çıkıp girmesi normaldir; önemli olan toplam sürenin bilinmesidir.

Sahada kontrol listesi

• Rulo, poşeti kapalıyken oda sıcaklığına geldi mi?
• Poşetin dışında yoğuşma var mı?
• Rulonun açık kalma kaydı güncel mi, toplam süre sınırın altında mı?
• Kullanılmayan parça tekrar sıkıca paketlenip dondurucuya döndü mü?
• Atölyenin sıcaklık ve nem değerleri ürün veri sayfasındaki aralıkta mı?

Terimler

• Prepreg: Reçineyle önceden emdirilmiş lif kumaşı ya da şeridi.
• Raf ömrü (shelf life): Malzemenin dondurucuda, belirtilen sıcaklıkta saklandığında kullanılabileceği toplam süre.
• Açık kalma süresi (out time / out life): Malzemenin dondurucu dışında, oda sıcaklığında geçirebileceği toplam süre.
• Çiy noktası: Havadaki nemin yoğuşmaya başladığı sıcaklık.
• Kür: Reçinenin ısı ve basınç altında sertleşerek katılaşması.

Sıkça sorulan sorular

Prepreg rulosunu hızlı ısıtmak için sıcak bir yere koyabilir miyim?
Genellikle önerilmez. Dışarıdan hızlı ısıtma rulonun her yerini eşit ısıtmaz. Ürünün veri sayfasındaki yönteme ve firmanızın talimatına uymak en doğrusudur.

Açık kalma süresi biraz aşıldıysa malzeme tamamen kullanılamaz mı?
Bu, ürüne ve firmanızın prosedürüne bağlıdır. Böyle bir durum kalite birimine bildirilir; değerlendirme onların prosedürüne göre yapılır.

Dondurucuya her girip çıkışta süre sıfırlanır mı?
Hayır. Dondurucu dışında geçen süreler toplanır. Bu yüzden her çıkış ve dönüş kaydedilir.

Raf ömrü ile açık kalma süresi aynı şey mi?
Hayır. Raf ömrü dondurucudaki toplam ömürdür; açık kalma süresi ise dondurucu dışında geçirilebilecek süredir. İkisi ayrı ayrı takip edilir.

Kaynak

• Gurit, Epoxy Prepreg Processing Guide (Kasım 2018), bölüm 2.1, 2.2 ve 3.2: https://gurit.com/wp-content/uploads/2022/12/Prepreg-Processing-Guide.pdf